COLUMN
Michaël Lentze | Daniëlle van Iperen-Roepers
Notaris en Registermediator
ELLENS & LENTZE
Of je testament nu 50 of 5 jaar oud is, het blijft rechtsgeldig. Ook als je bent gescheiden; na je overlijden krijgt je als erfgenaam benoemde ex misschien je hele hebben en houden.
‘Hoezo, altijd geldig?’ Mark keek zijn broer Ties verbaasd aan. Ze hadden een gesprek over het testament van hun vader. Ties: ‘Precies zoals ik het zeg. Pa heeft 10 jaar geleden dat testament opgesteld. Toen waren we nog one big happy family. Hij had mama toen als erfgename voor het bedrijf aangewezen, als hij zou overlijden. Maar hij had toen niet bedacht dat ze zouden gaan scheiden natuurlijk. Toch is die benoeming van haar als opvolger nog steeds rechtsgeldig.’
Net als privé, is het voor ondernemers ook in zakelijk opzicht belangrijk om een testament op te laten maken. Bedrijfsovername en opvolging moeten worden vastgelegd. De continuïteit van het bedrijf kan er sterk van afhankelijk zijn. Ook kan het helpen bij het van elkaar scheiden van zakelijke en persoonlijke bezittingen. Zeker als een ondernemer meerdere bedrijven heeft of investeringen heeft gedaan. De kans op een juridische strijd bij erfgenamen neemt af als een testament actueel is en zorgvuldig is opgesteld.
De vader van Mark en Ties had een bedrijf in kantoormeubilair. Hun moeder had de smaak en stijl, vader Theo de commerciële vaardigheden. Dat was een prima match tot hun huwelijk in het slop kwam. Toen ze gingen scheiden, kwam Theo in contact met een styliste die zich ging bekommeren om de inkoop. ‘Eigenlijk was dat het moment dat de sfeer in het bedrijf verbeterde hè?’ zei Mark. Samen met z’n broer had hij er menig vakantie gewerkt. Bevestigend knikte Ties: ‘Ja, zij heeft het bedrijf toen goed geholpen, al voordat zij en papa een relatie kregen. Want mama maakte natuurlijk continu ruzie met papa en wilde er toen niets meer mee te maken hebben. Maar ja, nu hebben we wel een probleem.’
Het probleem was dat papa Theo onverwacht was overleden. De broers waren in gesprek gegaan met de notaris vanwege de melding van hun moeder over een testament. ‘Ik ben destijds aangesteld als erfgename en dus degene die het bedrijf overneemt,’ zei ze. ‘Er staat ook in hoe eventuele schulden moeten worden afgehandeld en wat er met de werknemers gebeurt bij overlijden van de eigenaar.’
Daarmee was er meteen een nieuw probleem: de erfgenaam. ‘Ik erf dus het bedrijf,’ had mama gezegd. ‘Want dat staat nog in het testament.’
Maar dan had ze buiten de styliste gerekend. Die zei stellig: ‘Ik ben de vriendin van jullie vader, en mede-inkoper, dus het lijkt mij dat ik het bedrijf mag overnemen. Theo heeft mij dat altijd voorgehouden. Dat kan wat mij betreft ook samen met jullie als kinderen.’
En toen kwam dus naar voren dat een testament altijd geldig blijft. Al zou het 50 jaar geleden zijn opgesteld en ook al zijn de betrokkenen al jaren gescheiden. De vraag is dan wel of het testament nog steeds de wil van de overledene weergeeft.
En ja. Theo had haar dat bedrijf echt niet meer gegund. En ze had bovendien de laatste zeer magere jaren niet meer meegemaakt en geen benul van wat er allemaal speelde. Aan de andere kant zou het ook heel onlogisch zijn om de onderneming toe te kennen aan pa’s vriendin, terwijl zij helemaal nergens in een document genoemd stond.
Wat Theo had moeten doen, was zijn testament herroepen. Elk testament begint met de bepaling waarin staat dat de vorige testamenten herroepen zijn – ongeacht of er überhaupt testamenten zijn. Of – en dat is tegenwoordig gangbaar – een passage opnemen waarin staat dat bij scheiding de voormalig echtgenoot geen erfgenaam is.
‘Al had hij maar een briefje geschreven dat het testament niet meer geldig was,’ verzuchtte Ties.
‘Nee dat is niet voldoende,’ wist Mark. ‘Wijzigen of opheffen moet altijd via de notaris.’
Ze vroegen de notaris om advies. Die wees hen op de mogelijkheid van mediation – een neutrale derde partij die kon helpen bij deze complexe case. Dan konden de kinderen, hun moeder en de vriendin van hun vader hun standpunten duidelijk maken, en de mediator zou kunnen helpen bij het vinden van een compromis.
De notaris gaf aan dat er ook een testamentaire procedure kon volgen als de partijen er niet uitkwamen; dus juridisch advies inwinnen en mogelijk naar de rechter stappen.
In dit geval besloten ze om het bedrijf te verkopen. Het grootste deel van de opbrengst ging naar de kinderen en een minder groot deel naar de ex-echtgenote. Er werd een regeling getroffen voor de vriendin. Maar de jongens waren gewaarschuwd. ‘Goed om te weten dat je altijd je testament moet aanpassen als omstandigheden veranderen,’ zei Mark. ‘Of het nou zakelijk of privé is.’
