Geanimeerde gesprekken en pittige discussies over leegstand kantoren
Wat doen tien heren en één dame, uw uitgever gewapend met een tv-ploeg, een fotograaf én ondergetekende journaliste op een woensdagmiddag in oktober tezamen in een touringcar die door Den Haag en omgeving sjokt? Menig Hagenaar zal zijn wenkbrauwen even hebben opgetrokken toen hij de markante menigte voorbij zag trekken. We hebben het over de eerste, door Rob Truijens georganiseerde, Haagse Vastgoedtoer. Genodigden werden uitgedaagd om de discussie aan te gaan over de perikelen die de vastgoedmarkt al dan niet ondervindt, al rijdend langs hun eigen projecten. Stap in en enjoy the ride.
Tekst Viviènne van Nisius Fotografie Nico Orie
Ons begin, en tevens eindpunt is de hippe Harbour Club te Scheveningen. Makelaars, projectontwikkelaars, een architect en de directeur Dienst Stedelijke Ontwikkeling druppelen vanaf één uur langzaam binnen. Een hartelijk welkom volgt, en na een drankje genuttigd te hebben verzamelen we ons bij onze, let wel, milieuvriendelijke bus van Beuk Touringcar. Verschillende broodjes, verzorgd door Boosty, liggen in de bus klaar. Want, op een lege maag kunnen we niet presteren. De microfoon is in handen van Rob die het startsein geeft. En terwijl de camera's draaien rijden we van het havengebied naar ons eerste project: New Babylon.
Of je vist lust?
Rob Truijens, die een pittige gedachtewisseling niet schuwt, opent de discussie over de leegstand van kantoorpanden. Terwijl onze bus ons inderdaad langs vele, vele lege kantoren in Scheveningen voert neemt Brian de Beers van COG Makelaars het woord: ‘'Wij zitten in bedrijfsmatig vastgoed en de kantorenmarkt heeft het moeilijk. Veel panden staan leeg, daar ligt dus bij ons als makelaar de uitdaging.'' Jeroen Steenbergen, Nadorp Bedrijfsmakelaars, haakt in: ‘'Scheveningen is een apart verhaal. Hier is het van belang ‘of je vist lust, of niet'.'' Simpel: je past er dus tussen, of niet. Steenbergen geeft nog wel een compliment aan de gemeente. ‘'Er is bij het project Houtrust veel vervelende vertraging geweest, maar er is inmiddels wel ruim driekwart verkocht.'' En terwijl we langs de ‘Internationale Zone' rijden uit Leonard Kok, directeur Dienst Stedelijke Ontwikkeling bij de Gemeente, zijn trots. ‘'Het werven van internationale organisaties is belangrijk voor onze stad." En dat lukt goed, gegeven het feit dat de nieuwbouw Europol binnen enkele maanden zal worden opgeleverd.
Eerste halte: New Babylon
Terwijl we bij de zogenoemde ‘nieuwe hotspot van Den Haag' New Babylon arriveren, vraagt onze uitgever en discussieleider zich af of we niet meer behoefte hebben aan kleinere kantoorruimten. Leonard Kok: ‘'Dat klopt inderdaad, we hebben minder vierkante meters nodig bij een gelijkblijvend aantal arbeidsplaatsen. Het huren van een werkplek is dan ook steeds meer in opkomst.'' En dat is precies waar New Babylon de mogelijkheid toe biedt: co-working. Stephan Soons en Brian Beers van COG makelaars zijn verantwoordelijk voor de verhuur van de kantoren. Beers: ‘'Dit is het meest prestigieuze nieuwbouwproject. De locatie wordt volledig heringericht en getransformeerd tot een unieke, bruisende plek waar wonen, werken en winkelen samengaan.'' Roel Lamb, CB Richard Ellis, ziet dit als een trend: ‘'Grote kantoorruimten gaan samen met bijvoorbeeld winkels en stomerijen.'' Vanaf New Babylon vervolgen we onze tour langs de Prinses Beatrixlaan waar we langs het project De Haagsche Zwaan rijden, een kantoorgebouw van twintig verdiepingen en met een hoogte van bijna 74 meter.
Twee halte: Binckhorst, nieuwe ‘Manhattan aan de Vliet?'
Onze goedlachse chauffeur rijdt richting het wat verpieterde industrieterrein Binckhorst. Overigens gaat dit de hele rit al niet zonder slag of stoot. De aanwijzingen van de heren aan de chauffeur zijn niet altijd even duidelijk waardoor we menig bijzondere u-turn moeten maken met onze grote bus. Gelukkig is onze bestuurder zeer kundig. Complimenten! Aangekomen bij het industrieterrein geeft Leonard Kok aan dat de gemeente nu anders naar de ontwikkeling van deze locatie kijkt dan vijf jaar geleden. De transformatie van het gebied verloopt in een ander tempo. Er staat veel leeg. Toch zitten hier verborgen parels, meent de directeur van DSO. Hij noemt de ‘Caballero fabriek' en ‘Binck 36' waar startende ondernemers een kans krijgen. Hans Offringa, Frisia Makelaars, vindt het jammer dat de aanpak van de Binckhorst niet lukt. ‘'Een integrale aanpak is hard nodig, de Caballero fabriek is een goed initiatief, maar kost ook veel geld'', nuanceert hij. ‘'Maar positief is dat een internationaal bedrijf als KPN hier gevestigd zit. KPN heeft onlangs het huurcontract weer verlengd.''
Derde halte: Van Deelen Businesspark
We vervolgen onze route naar een groot braakliggend terrein Rijswijk. Medepassagier Jan van der Wildt van Mewivast Projectontwikkeling is verantwoordelijk voor de realisatie van de 2.700 m2 aan kantoorruimte. Met frisse tegenin (want: comfortabel binnen!) stapt ons gezelschap de bus uit. Behalve een groot stuk grasveld, met een groot bord: '75% verkocht' zien we niets. Van der Wildt zegt de discussie over de leegstand zeer interessant te vinden, maar hij denkt dat er een storm op komst is. In positieve zin. "Van Deelen Businesspark is nu al een succes.'' Schijnbaar is de locatie, gelegen op het voormalige terrein van vliegveld Ypenburg, van groot belang. In de bus gaat de discussie over leegstand verder. Van der Wildt stelt dat leegstand helemaal niet zo erg is. ‘'We zijn geen stad als Londen, we zijn maar een klein dorp.'' Geoffrey Tetro, directeur Rob Swart Makelaardij & Bedrijfshuisvesting in Zoetermeer erkent het belang van locatie. Maar, het scheelt wel of die locatie gevestigd is in Zoetermeer of Den Haag. ‘'Gemiddeld zitten bedrijven liever in Den Haag.''
Vierde halte: Whitepark Delft
Terwijl de discussie doorgaat over de verschillen in de markt tussen Zoetermeer en Den Haag komen we bij ons laatste punt aan: Whitepark in Delft. Roel Lamb vindt dit een voorbeeld van verouderde kantoorgebouwen waarbij de eigenaar risico neemt en flink in investeert. Zo is het energielabel van F naar A gegaan. De locatie is top: direct aan de op- en afrit van de snelweg, op loopafstand van het centrum van Delft en in het hart van de Randstad. Terwijl we langs een aantal monumentale panden rijden stapt IJsbrand de Zeeuw, Jones Lang LaSalle, in. ‘'Deze panden voldoen niet aan de huidige groene energielabels en zijn moeilijk te verhuren.'' Lamb geeft aan dat de keuze voor bedrijven groot is. De klant kan dus eisen stellen over bijvoorbeeld locatie en energielabel. Terwijl we weer terug naar de Harbour Club rijden, start er een hevige discussie over leegstand. Iris Martens, architect bij Atelier Nederland, vindt het frappant dat de lege kantoorpanden niet worden gebruikt als studentenwoningen, aangezien daar een nijpend tekort aan is. Steenbergen heeft een vraag voor Leonard Kok, die hij even ‘'als personificatie'' van de gemeente en overheid ziet. ‘'Ik vraag me af of er niet vanuit overheid aanpassingen gedaan kunnen worden om de enorme grondprijzen te elimineren. Of andere tijdelijke maatregelen die het investeringsklimaat ten behoeve van de investeerder doen toenemen zoals het afdekken van onrendabele toppen.'' Leonard Kok vindt dit echter ridicuul. ‘'Het is pure marktontwikkeling. Het kan niet zo zijn dat de overheid zodra het niet goed gaat de rekening van slecht renderende marktpartijen moet gaan betalen. Ook marktpartijen moeten in deze slechte economische tijd hun verliezen nemen."
Proost!
Net op tijd kwamen we weer in Scheveningen, waar we de gemoederen tot bedaren brachten met een verfrissend en verkoelend biertje of wijntje. Na een subtiel onderzoek door ondergetekende concluderen we dat deze eerste Vastgoedtour geslaagd en voor herhaling vatbaar is. Het is leuk om met elkaar in gesprek te gaan en de discussie niet uit de weg te gaan over onderwerpen die momenteel spelen in de vastgoedbranche. In de Harbour Club zien we na afloop veel lachende gezichten, horen we geanimeerde gesprekken en treffen we een tevreden uitgever aan. Proost!
